آموزش و خانواده

شناخت الگوهای صحیح مصرف

مصرف به معنی استفاده وخرج کردن در ادبیات فارسی است فرهنگ آنندراج مصرف را اسم ظرف به معنی جای خرج کردن دانسته است هنگاهی که از مصرف صحبت می کنیم این نکته را در نظر داریم که چگونه می توانیم به بهترین شکل آنرا برای بر آورد نیازهای خویش بکار گیریم بنابراین شناخت بهترین شکل مصرف هر چیزی به معنای شناخت شیوه ای است که از آن بعنوان الگوی مصرف آن چیز تعبیر می شود شخص می کوشد تا با بهره گیری از تجربیات ودانش های دیگران وتجربیات شخصی بهترین شیوه والگوی مصرف را در زندگی بدست اورد تا علاوه بر بهره گیری کامل وبراورد نیازها بخشی را برای اینده ویا فعالیتهای دیگر ذخیره سازی نماید این گونه است که انسان همواره در اندیشه شناخت الگوهای بهتر مصرف بازسازی دایمی واصلاح آن در راستای اهداف گفته می باشد

اسوه های کامل

بدون شک هر چه شناخت انسان نسبت به خود ومحیط زیست خویش کاملتر شود میزان بهره مندی وی نیز از وسایل وامکانات افزایش می یابد ومصرف بهینه واسان وساده آن چیزرا بهتر می آموزد با این همه به عللی شناخت انسان نه تنها نسبت به محیط زیست خویش بسیار ناقص وابتدایی است بلکه حتی نسبت به خود ونیازهاوتوانمندیها وظرفیتهای خویش نیز شناخت کامل ودرستی ندارد از این رو نیازمند آن است تا کس ویا کسانی اورا به مسیر درست سوق دهند وبه او در این امر یاری رسانند این جاست که پای پیامبران در زندگی انسان باز می شود تا به وی راه درست زندگی کردن واهداف وحکمت آنرا بیآموزند

پیامبران 0ع) نه تنها به انسانها در حوزه شناختی یاری رسانده ومی رسانند بلکه در عمل به آنان نشان می دهند که بهترین شیوه زیست کدام است این همان چیزی است که ما از آن بعنوان الگو واسوه زندگی یاد می کنیم

اسوه چیست ؟

اسوه شخصی است که به سبب خصلت ها یا خصلتهایی چند لیاقت وشایستگی آنرا می یابد تا الگو وسرمشق علمی وعملی دیگر یا دیگران باشد

در قرآن کریم در آیات 11و12سوره تحریم و83و90سوره انعام و4و6سوره ممتحنه از آسیه ومریم (س)وابراهیم (ع)ودیگر پیامبران (ع)بعنوان اسوه یاد می نماید ودر آیه 143سوره بقره امت اسلام را بعنوان امتی معتدل .اسوه ای برای توده های مردم معرفی می نماید

خداوند در آیه 112سوره نحل جامعه آرمانی را بعنوان جامعه ای برخوردار از آرامش ،امنیت ،آسایش فراوان ورفاه مطلوب می داند این بدان معنی است که جامعه نمونه ومطلوب از نظر قرآن جامعه ای است که برخوردار از سعادت وخوشبختی باشد که عناصر اصلی آنرا آرامش وامنیت وآسایش تشکیل می دهند جامعه نمونه وبرتر جامعه ای است که از نظر فرهنگی وتمدنی به کمال دست یافته باشد وبتواند با بهترین شیوه توده های مردم را به آسایش وآرامش برساند این امر شدنی نیست مگر آنکه اقتصاد آن از الگوهای کامل در تولید وتوزیع ومصرف بر خوردار باشد  ، افراد چنین جامعه ای انسانهایی هستند که در مسیر درست قرار گرفته اند ودر همه عرصه ها روش اعتدال را در پیش گرفته اند زیرا آنان نیز همانند پیامبر گرامی (ص)در مسیر الهی وآموزه های دینی وحیاتی گام بر می دارند واسوه ومقتتدا وپیشوای خویش را چنین شخصی قرار داده اند (آیه 21سوره احزاب )

اعتدال گرایی ،ویژگی اسوه های زندگی است

آیه 143سوره بقره با تفسیر روایی که نورالثقلین از امام صادق (ع)نقل می کند تبیین می کند که اهل بیت پیامبر (ع)همان انسانهای معتدل والگوونیز شاهدانی برای راستی ودرستی هستند که جامعه برتر در مسیر آنان گام بر می دارند وبه آسایش وآرامش دست می یابند

اسوه های زندگی که در آیا قرآن معرفی می شوند کسانی هستند که اعتدال گرایی در زندگی آنان اصل بنیادین را در کنار توحید وتوکل ومعاد تشکیل می دهند (آیه 4سوره ممتحنه )

در آیات 143بقره و161انعام و105یونس و135طه نیز اشاره دارد که دین اسلام بعنوان برترین دین وکامل والگوی الهی برای زندگی بشری آئیینی معتدل ومیانه است

ودر آیه 27سوره نساء می فرماید این اعتدال از درونی ترین وشخصی ترین احکام وقوانین زندگی تا عمومی ترین مسایل اقتصادی وسیاسی جامعه را در بر می گیرد

در آیه 9سوره نحل می فرماید : التزام خداوند به بیان راه راست ومیانه برای آن است که آدمی تنها در این مسیر است که می تواند جامعه تمدنی وبر تر خویش را بسازد وبه عنوان خلافت الهی بر زمین هستی را مدیریت وتدبیر وربوبیت نماید

در آیات 30و31حج و5بینه به رعایت اعتدال بعنوان تنها راه درست اشاره می کند ومردم را بدان می خواند ودر آیه 275بقره ربا خواری را سبب خروج از اعتدال روانی بر می شمارد

از نظر قرآن که در آیات 72و77سوره مائده آمده است که بسیاری از جوامع به سبب خروج از اعتدال در حوزه های مختلف اقتصادی واعتقادی ورفتاری گرفتار بحران های شدید شدند که در نهایت تمدن وجامعه آنهارا نابود ساخته ویا می سازد

ودر آیات 108بقره و77مائده خروج از اعتدال ومیانه روی را سبب کفر وگمراهی ونابودی بشر می شمارد زیرا ریشه خروج ار حد اعتدال در همه کارها حتی امور دینی را می بایست در تمایلات نفسانی ووسوسه های شیطانی جست که چیزی جز نابودی بشر را نمی خواهد

عوامل رشد وشکوفایی تمدنی

شکوفایی تمدنی در گرو شکوفایی اقتصادی است در آیه 15سوره سبا می فرماید رشد اقتصادی جامعه از آن درجه از اهمیت قرار دارد که بعنوان نعمت الهی یاد می شود ودر آیات 201بقره و32نساء و156اعراف دعاکردن برای پیشرفت اقتصادی را بعنوان امری شایسته مورد تأئید وتشویق قرار می دهد زیرا سعادت دنیا وآخت آدمی در بسیاری از جهات در گروه این پیشرفت است ودر آیات 201بقره و96اعراف و3هود و52هود و10تا 12نوح می فرماید رشد اقتصادی از نظر قرآن تا آن حد اعتبار دارد که انسان می بایستی هم در دعا ونیایشهای خود آنرا بخواهد وهم به عنوان هدف اصلی وماموریت کلیدی بشر در زمین بدان توجه داشته باشد

از امام صادق (ع) در ذیل آیه 201بقره این روایت نقل شده مقصود از دعا برای حسنه در نیا وآخرت رضایت وخشنودی خداوند وبهشت در آخرت وتوسعه در رزق ومعاش واخلاق نیک در دنیاست (نور الثقلین ذیل آیه )

از نظر قرآن عوامل رشد اقتصادی وپیشرفت تمدنی را می بایستی در دودسته از علل وعوامل مادی ومهنوی جست عوامل مادی مانند آب مناسب وفراوان که در آیات 52هود و10تا 12نوحو16جن به آن اشاره شده است زمین مناسب ومرغوب که در آیه 58اعراف و15نساء به ان اشاره شده است وکار وتلاش بر زمین که در آیه 15ملک اشاره شده است

از نظر قرآن ایجاد عدالت اقتصادی که از برنامه های پیامبران الهی در طول تاریخ بشریت بوده وهست می تواند در رشد وشکوفایی اقتصادی بسیار موثر باشد آیه 25حدید و7حشر به این موضوع اشاره می نماید

شیوه های دست یابی به رشد اقتصادی

اگر به علل وعواملی که قرآن به عنوان علل وعوامل شکوفایی وپیشرفت اقتصادی وتمدنی اشاره کرده توجه شود به خوبی روشن می شود که بهترین شیوه دست یابی به رشد اقتصادی چیست وچه الگوی مناسبی برای تولید وتوزیع ومصرف می بایست در پیش گرفت در ایات 85و86سوره هود و35اسرا آمده است که از نظر شعیب (ع)رعایت عدل وانصاف در امور اقتصادی به ویژه توزیع ومعاملات بازرگانی شرط دست یابی جوامع به خیر وسعادت جمعی وشکوفایی تمدنی است بر این اساس آن حضرت برای اصلاح وضعیت معاملات وتغییر روش ها وشیوه ها تأکید داشته است

اصلاح الگوی مصرف

از این رو اصلاح الگوی مصرف به عنوان راهکاری برای جلو گیری از فساد در عرصه اقتصادی مورد تأکید قرار می گیرد بر این اساس در حوزه مدیریت اقتصادی افزون بر لزوم برنامه ریزی درست مدیران بر نظارت مستمر مسئولان بر تولید وتوزیع ومصرف تأکید دارد که در آیات 47و55یوسف و93تا 97کهف و12و13سبا به این موضوع اشاره دارد

قرآن در آیه 5سوره نساء رشد وخردمندی را از جمله شرایط واگذاری مسئولیت مالی به شخص می داند وبر امانت داری بعنوان شرطی دیگر بویژه در بخش تصدی گری دولتی در آیه 55سوره یوسف پا می فشارد از جمله بخشهای مهم در حوزه اقتصاد که لازم است همواره اصلاح شود بخش مصرف است زیرا به علل وعوامل درونی وبیرونی چون غرور وتفاخر وخود خواهی انسانها در بخش مصرف گرایش شدیدی به اسراف واتراف پیدا می کنند واز حد اعتدال خارج می شوند از نظر اسلام در حوزه مصرف آنچه مهم است کم مصرف کردن نیست بلکه درست مصرف کردن وبجا مصرف کردن است زیرا اگر کم مصرف کردن به معنای نادیده گرفتن بخشی از نیازهای فطری وطبیعی بشر باشد می تواند آسیب جدی به ا بخش وارد نماید که این مسئله در خلاف اهداف و حکمت آفرینش وربوبیت الهی است

به هر حال اصلاح الگوی مصرف یکی از وظایف مهمی است که پیامبر (ص)وظیفه خود می دانست تا زمینه شکوفایی اقتصادی وتمدنی وبهره مندی در صد بیشتری از مردم نسبت به نعمت های خداوندی را فراهم آورد بر این اساس اگر بخواهیم جامعه نمونه وآرمانی وتمدنی معاصر داشته باشیم می بایست با بهره گیری از الگوهای اصلاحی پیامبر (ص)زمینه ای دوباره برای رشد وشکوفایی اقتصادی وتمدنی فراهم آوریم 

معیارهای اصلاح الگوی مصرف

هرگونه الگو ی اقتصادی که مانع از رشد اقتصادی وشکوفایی جامعه شود وراه را بر بهره مندی بیش تر مردم از نعمت ها ،امکانات ،ظرفیتها وتوانمندیهای جامعه بگیرد به عنوان الگوی نادرست شناسایی ومعرفی می شود  از جمله الگوهای نادرست مصرف می توان به کنز ،تکاثر ،اسراف ،تبذیر وریخت وپاش اتراف ورفاه زدگی ومانند آن اشاره کرد بنابراین لازم است این گونه الگو ی مصرف اصلاح شود وجامعه به شکلی مدیریت گردد تا بتواند از همه امکانات به درستی ومناسب بهره گیرد وبه رشد وکمال واقعی وشکوفایی تمدنی دست یابد

فرهنگ قناعت

قناعت باعث آزادی فکری وروحی واستقلال انسانی است هم چنان که طمع موجب بردگی وخواری انسان است بنابراین وقتی انسان به آن چه دارد قانع باشد وچشم داشتی به دیگران نداشته باشد در تمام کارهایش خود تصمیم می گیرد وآزادانه رفتار می کند وبا کمال صراحت همه جا سخنش را می گوید ونظر خودرا اظهار می نماید

ارزش وفواید قناعت

1-     قناعت باعث عزت وسربلندی است

2-     قناعت مال تمام نشدنی وبی نیازی واقعی است

3-     قناعت باعث آسایش خاطر وآرامش روان است

4-     قناعت باعث حریت وآزادی است